Η σημασία του χρήσιμου και του άρχρηστου (Μέρος 3ο)

 “Υπάρχει, λες, ένα  μεγάλο δέντρο κι ανησυχείς γιατί είναι άχρηστο. Γιατί δεν το φυτεύεις στο χωριό Τίποτα- Πουθενά  ή στο χωράφι Άπειρο-Αχανές; Εκεί θα μπορείς άνετα να σουλατσάρεις στην σκιά του ή να ξαπλώνεις από κάτω και να κοιμάσαι. Τα χτυπήματα του τσεκουριού δεν θα του κόψουν την ζωή και τίποτα δεν μπορεί να του κάνει κακό. Γιατί άραγε η αχρηστία του να σε σκοτίζει τόσο; ’’ Αυτό είναι ένα απόσπασμα από έναν διάλογο με τον μεγάλο Ταοϊστή, τον Τσουάνγκ Τσου. Είναι ένα κείμενο Πύλη, που μας βοηθά να κατανοήσουμε μια άλλη όψη του Κόσμου. Όσο πιο πολύ μαγευόμαστε από τις γνώσεις μας και τα επιτεύγματά μας, τόσο απομακρυνόμαστε από την κύτη του τεράστιου ποταμού. Μοιάζουμε σαν κολυμβητές που έχουν φορέσει αδιάβροχες φόρμες  και κάνουν οτιδήποτε για να ξεφύγουν από την ροή του. Μα ο ποταμός υπάρχει όπου κι αν πάμε, ότι κι αν κάνουμε. Αυτός συνεχίζει την πορεία του ενώ εμείς προσπαθούμε με όλες μας τις δυνάμεις να τον αγνοήσουμε. Ο ποταμός εκτείνεται προς όλες τις κατευθύνσεις.

Ο νους μας είναι η αδιάβροχη κάσκα που μας δίνει την εντύπωση πως είμαστε κυρίαρχοι  της  ζωής μας. Κι όταν από κάποιο “ατυχές” γεγονός χάνουμε αυτήν την αίσθηση της κυριαρχίας, καταποντιζόμαστε συναισθηματικά. Λες και όλο αυτό ήταν αληθινό!  Μηδαμινά ανθρώπινα πλάσματα γεμάτα μεγάλες προσδοκίες.

“ Όσο βαθιοί είναι οι πόθοι και τα πάθη ενός ανθρώπου τόσο ρηχές είναι οι ρίζες του στον Ουρανό”. Τσουάνγκ Τσου.

Kalliopi

Η σημασία του χρήσιμου και του άχρηστου (Μέρος 2ο)

Έχουμε συγκεντρωθεί απόλυτα στο κλειστό βασίλειο που έχει κατασκευάσει ο νους μας και βρίσκουμε σημαντικό μόνον ότι διαδραματίζεται μέσα σε αυτό. Άλλοι θεωρούν χρήσιμη την ενασχόλησή τους με την φιλοσοφία, άλλοι με την τεχνολογία, άλλοι με την θρησκεία, άλλοι με την πολιτική  και άλλοι την ασχολία τους με το ποδόσφαιρο. Έξω από τον νου, τα ποτάμια συνεχίζουν  τον δρόμο τους (αν τους το επιτρέψουν οι άνθρωποι), τα δέντρα μεγαλώνουν και τα πουλιά συνεχίζουν να μεταναστεύουν. Επίσης συνεχίζονται η πείνα, οι πόλεμοι και η αδικία.  Και όλα μοιάζουν να μας διακοσμούν την ζωή. Η φύση από την μία και η αφηρημένη Ιδέα του υπόλοιπου κόσμου από την άλλη. Δεν αντιλαμβανόμαστε ότι αυτά είναι κομμάτια του ίδιου οργανισμού με τον δικό μας. Αυτό δεν υπάρχει καν σαν πληροφορία στον νου μας. Κι έτσι ακόμα υφίσταται ο διαχωρισμός των ανθρώπων σε σκλάβους, σε ανθρώπους κατώτερης κοινωνικής κάστας και σε ανθρώπους εμπορεύματα που χρησιμοποιούνται για τις κάθε είδους ανάγκες των αγοραστών τους.

  Όλα αυτά υπάρχουν στον κάδο της αδιαφορίας μας. Εμείς συνεχίζουμε να θεωρούμε χρήσιμο το να αποκτήσουμε κάθε είδους αγαθό που θα είναι χρήσιμο για την κοινωνική μας ανέληξη ώστε να φανούμε σημαντικοί στα μάτια των συμπολιτών μας. Θυσιάζουμε όλο μας τον χρόνο και την ενέργεια για να πάρουμε την θέση που “μας αξίζει” στο κοινωνικό παζλ. Και καθώς η προσπάθεια απαιτεί όλη μας την ενέργεια, αγκαζόμαστε να προσηλωθούμε σε αυτήν με αποτέλεσμα να μην έχουμε μάτια για τίποτε  από αυτά που συνεχώς ρέουν γύρω μας.
Kalliopi

Η σημασία του χρήσιμου και του άχρηστου (Μέρος 1ο)

Καθώς κολυμπώ στην πρωινή ήσυχη θάλασσα, ακούω το μακρινό κύμα που σκάει μουντά στην ακτή. Γύρω μου ησυχία. Ο μόνος ήχος που ακούγεται είναι το κελάρυσμα του νερού καθώς κουνώ τα χέρια μου. Ο κόλπος που κολυμπώ είναι όλος στρωμένος με άμμο. Γαλανός και διαυγής. Γύρω μου, οι λόφοι της ακτής , λάμπουν στις πρώτες ακτίνες του ήλιου που τους ακουμπά. Βουτώ και βυθίζομαι στις αποχρώσεις των γαλάζιων νερών. Η ίδια ησυχία περιβάλλει την κατάδυσή μου. Απροσμέτρητος χώρος που μέσα του συμβαίνουν γεγονότα.

Κατά την διάρκεια της ζωής μας υποδεικνύεται συνεχώς η αξία κάποιων πραγμάτων.  Από μικρούς μας μαθαίνουν σε ποιά πράγματα να δίνουμε σημασία και σε ποιά όχι. Έτσι προχωρώντας, χρησιμοποιούμε αυτήν την γνώση ασυνείδητα, χωρίς να μας περνά καν από το μυαλό να την επανεξετάσουμε. Περνώντας τα χρόνια, η κοινωνία απλουστεύει τις έννοιες των πραγμάτων και σχεδόν τις αντιμετωπίζει συμβολικά, οπότε είναι πολύ δύσκολο να εμβαθύνει κανείς σε ένα σύμβολο.  Χρήσιμο π.χ. είναι να πηγαίνεις σχολείο, να έχεις μια δουλειά, να μην κάθεσαι χωρίς να κάνεις τίποτε. Πρέπει συνέχεια να αποδεικνύεις την χρησιμότητά σου. «Τι κάνεις; Με τι ασχολείσαι αυτόν τον καιρό; Σου μένει καθόλου χρόνος για τον εαυτό σου;»

 Μετριέται η ζωή με το μέτρο της χρησιμότητας σου σ΄αυτήν. Το ανθρώπινο μέτρο. Αν δεν κάνεις κάτι το ιδιαίτερο, νιώθεις άχρηστος και προσπαθείς να βρεις τρόπους να το καλύψεις. Κάνοντας πως έχεις πολλή δουλειά σε κάποιον άλλο τομέα της ζωής σου ή χρησιμοποιώντας την υγεία σου σαν δικαιολογία.  Τι είναι όμως το χρήσιμο και το άχρηστο στ΄αλήθεια ; Κάποιος θα έλεγε πως χρήσιμο είναι εκείνο που μας προχωρά στην ζωή, μας δημιουργεί προοπτικές και μας εντάσσει στο κοινωνικό σύνολο. Κάποιος άλλος θα έλεγε πως χρήσιμο είναι εκείνο που μπορεί να κάνει τον άνθρωπο ευτυχισμένο. Πως όμως μπορεί ο άνθρωπος να είναι ευτυχισμένος όταν έχει μοιράσει τον κόσμο γύρω του σε χρήσιμο και  άχρηστο; Όταν τον έχει μοιράσει ανάλογα με την ράτσα του, την θρησκεία του ή την κοινωνική του θέση; Πως μπορεί να ευτυχίσει διαιρώντας τον κόσμο σε ανθρώπους και  φύση. Την Φύση που του είναι χρήσιμη μόνον όταν του αποδίδει οικονομικά.

Kalliopi

Τέχνη και κατανάλωση (Μέρος 2ο)

Οι Τέχνες, όταν έχουν κατακτήσει την τεχνική, μπορούν να πλησιάσουν πολύ σε εκείνο που χαρακτηρίζει τον κόσμο που μας περιβάλλει. Την τάξη, την αρμονία, την δύναμη, την σιωπηλή αξιοπρέπεια, την ροή, την ατέρμονη έκφραση της ομορφιάς. 

 Αν ο σύγχρονος άνθρωπος, έσκυβε με την ίδια σοβαρότητα που προσφέρει κάποιες φορές σε ένα έργο Τέχνης ενός Μουσείου, στην παρατήρηση της φύσης που μας περιβάλλει, ίσως να ανακάλυπτε την κρυφή γοητεία του κόσμου. Και γοητεία δεν σημαίνει πάντοτε ομορφιά, αλλά και αρμονία και αγριότητα και μεγαλείο και το δέος που μπορεί να πηγάζουν από ένα γεγονός ανθρώπινο ή φυσικό. Αλλά αρνούμενοι να δούμε ακόμη το προφανές, ψάχνουμε απεγνωσμένα να εφεύρουμε τρόπους να το ερμηνεύσουμε.
 Αναλογιστήκαμε ποτέ πόσες φορές έχουμε βρεθεί να κοιτάμε ένα πελώριο βουνό απέναντί μας; Θυμόμαστε την αίσθηση που μας προκάλεσε; Η μοναχικότητά του, η μεγαλοσύνη του, η αέναη αλλαγή του στο φως της μέρας, η σιωπηλή του παρουσία. Πόσο ζωντανά μπορεί να εμφανιστεί η ροή της αλήθειας μπρος μας; Στο αργό πέταγμα ενός μεγάλου πουλιού, στο κελάρυσμα ενός ρυακιού στις ρίζες του βουνού, στο ξετύλιγμα μιας νύχτας γεμάτης αστέρια, στο χάδι, στο γέλιο ενός παιδιού.

   Έχουμε στρέψει όλο την ενέργειά μας στο να αγοράζουμε και να καταναλώνουμε στιγμές. Ο εαυτός μας και οι ανάγκες του, θολώνουν το τοπίο γύρω μας. Το καθιστούν ακόμα και ανύπαρκτο.  Οι Τέχνες είναι  μια ανάσα σύνδεσης με το απροσμέτρητο της ύπαρξης. Όσο όμως γίνεται ατομική η κατανάλωση τους με σκοπό μόνον την ευχαρίστηση ή την διαφυγή μας από την πραγματικότητα, δεν ξέρω πόσο επιτελεί τον σκοπό της! Στον σύγχρονο άνθρωπο αρέσει να πληρώνει για ότι θεωρεί πως μπορεί να τον ωφελήσει. Εκεί έξω όμως υπάρχει ο αληθινός κόσμος που κυλάει δωρεάν και επανατοποθετείται αέναα για να τον συναντήσουμε...
Kalliopi

Τέχνη και κατανάλωση (Μέρος 1ο)

Ο ουρανός σήμερα είναι γκρίζος και πριν λίγο έβρεξε. Υπάρχει ένας ελαφρύς δροσερός άνεμος που κινεί τα κλαριά των γύρω δέντρων και κάνει τις σταγόνες της βροχής να κυλούν. Κοιτώντας τον ουρανό, ένα μικρό σμήνος μεγάλων πουλιών, κατευθύνεται αργά προς το βάθος του ορίζοντα. Πετούν νότια μέσα σε όμορφιά και αρμονία. Το φθινόπωρο συνοδεύεται από την μετανάστευσή τους;

Βλέποντας έναν πίνακα, και αφήνοντας το βλέμμα να ταξιδέψει στις χρωματιστές του φόρμες, νιώθουμε μια μαγεία να μας κατακλύζει. Είναι ο τρόπος που ο ζωγράφος έχει χειριστεί το πινέλο και είναι ο χώρος που έχει δημιουργήσει και έχει τοποθετείσει τα χρώματά του. Όσο αφήνεις το έργο να σε κατακλύσει, εισχωρείς σε έναν άλλο κόσμο που σε γοητεύει χωρίς να μπορείς να προσδιορίσεις το πως και το γιατί. Ακόμα και το θέμα του πίνακα πολλές φορές είναι δευτερεύον γιατί είναι ο τρόπος που το προσεγγίζει ο καλλιτέχνης, που το κάνει μοναδικό.

Το ίδιο ισχύει για όλες τις Τέχνες.

Οι μουσικοί τοποθετούν ξανά και ξανά τις ίδιες νότες με τρόπους χιλιόμορφους. Αφήνουν τα λεπτά κενά των παύσεων να κρέμονται πάνω από τους ήχους και να τους χαρίζουν την υπόστασή τους. Δημιουργούν πολυεπίπεδους κόσμους που επάνω τους καλλιεργούν τους μουσικούς τους κήπους. Ο χορός είναι το δάμασμα του σώματος για να οδηγηθεί κατόπιν σε λεπτές και ασύγκριτης ομορφιάς κινήσεις. Είναι ο τρόπος όπου το ανθρώπινο σώμα μπορεί να εξερευνήσει τις βαθύτερες και λεπτότερες πλευρές του.  Η ποίηση τέλος, ίσως η μητέρα των Τεχνών, φαντάζει σαν ο αρμονικός χορός των λέξεων στο σκοτεινό πάλκο της σιωπής.

 Η Τέχνη, για τον καλλιτέχνη που την δημιουργεί, είναι ένας τρόπος να πλησιάσει αυτόν τον πολυδιάστατο κόσμο και να δοκιμάσει να τον ερμηνεύσει. Να εκφράσει κάτι από την μαγεία που του έδωσε το αρχικό λάκτισμα για να ξεκινήσει. Σε παλαιότερες εποχές οι Τέχνες περιείχαν στοιχεία που συνέδεαν τον θεατή με το μυστήριο της ύπαρξης. Λειτουργούσαν σαν πύλες που αν τις αποκτυπτογραφούσε κάποιος θα μπορούσε να οδηγηθεί στην βαθύτερη επαφή των νόμων της ζωής. Αυτό σιγά σιγά χάθηκε και οι Τέχνες υπηρέτησαν για πολλούς αιώνες την Εκκλησία, την αριστοκρατία και κατόπιν την σκέψη του σύγχρονου ανθρώπου.

Για τον ζωγράφο π.χ. της εποχής του μπαρόκ, η ζωγραφική ήταν μια μεγαλειώδης προσπάθεια της αποτύπωσης της λαμπρότητας ενός μέρους αυτού του κόσμου. Αστραφτεροί κόκκινοι χιτώνες, απαλές γυναικείες σάρκες, ουρανοί ανήσυχοι, κρεμασμένοι πάνω από λαμπερά κίτρινα και σκοτεινά μπλε. Μία πανδαισία αισθήσεων που για κάποιον που έχει μάθει να διαβάζει αυτήν την γλώσσα είναι ένας περίπατος στους κήπους της ζωής. 

Για έναν μουσικό που συνθέτει μία φούγκα, η τελειότητα της αρμονίας της θα είναι το σημείο εκκίνησης του. Η τελειοποίηση μιας τεχνικής, δεν μοιάζει και πολύ με το αποτέλεσμά της. Για να προσεγγίσει ένας καλλιτέχνης στις λεπτές και διεισδυτικές ερμηνείες του κόσμου μας, χρειάζεται αμέτρητες ώρες μελέτης και εμβάθυνσης στο αντικείμενό του. Είναι ένας μικρός δημιουργός και ο κόσμος του. Για να αναπτύξει αρμονία χρειάζεται καταπληκτική αίσθηση της τάξης όλων των στοιχείων που τον απαρτίζουν. Ο καλλιτέχνης προσπαθεί να εκφράσει κάτι που χαράχτηκε στην ψυχή του και που το θεωρεί άξιο να μνημονευθεί. Επιλέγει (;) λοιπόν εκείνα που θα αναδείξει και τα παραθέτει στον θεατή του. Βουτά τα εργαλεία του στον κόσμο του Όλου και από εκεί ανασύρει κομμάτια του. Κατόπιν  τα συνθέτει με έναν δικό του τρόπο.

Kalliopi

Πως μπορεί να αποταυτιστεί κανείς από τις σκέψεις του; (Μέρος 3ο)

Τίποτε δεν μπορεί να αποκοπεί από το σύνολο. Τίποτε δεν μπορεί να αποσπασθεί. Μπορεί μόνο να νομίζει ότι είναι αποσπασμένο. Και τότε υφίσταται όλες τις συνέπειες τις απομόνωσης οι οποίες είναι καταστροφικές. Τίποτε δεν μπορεί να επιβιώσει μόνο του. Στην ουσία η αίσθηση της απόσπασης είναι πλασματική. Δημιουργεί όμως τεράστια προβλήματα. Νοσούμε σαν σώματα, νοσούμε σαν κοινωνίες, νοσούμε στις σχέσεις μας, νοσούμε σαν φυσικοί οργανισμοί και μεταδίδουμε την ασθένεια μας παντού. Σε ότι σχετιζόμαστε. 

Σηκώνοντας το βλέμμα προς τα έξω αντιλαμβανόμαστε καταρχήν το σώμα μας.

 Το σώμα μας που μας ακολουθεί βουβό - κι όμως τόσο ζωντανό - στο ταξίδι μας ενώ εμείς συνεχώς το ξεχνάμε. Λες και δεν κατοικούμε μέσα του. Περνάμε το μεγαλύτερο κομμάτι της ζωής μας μακριά του. Κλεισμένοι στην σκοτεινή φυλακή του νου μας ενόσω εκείνο αλλάζει συνέχεια. Μετασχηματίζεται, δημιουργεί νέα κύτταρα, ρέει στο αμνιακό υγρό του κοσμικού χώρου.

Παράλληλα με το σώμα μας ταξιδεύουν και όλα τα άλλα όντα. Οργανισμοί φυτών, ζώων, άλλων ανθρώπων, γεωλογικοί οργανισμοί, θαλάσσιοι, ορεινοί και πεδινοί αλλά και οργανισμοί σχέσεων. 

Σύννεφα ταξιδεύουν στον ουρανό και ο άνεμος τα διαπερνά και τα βοηθά. Πουλιά ταξιδεύουν στους ουράνιους δρόμους βοηθούμενα από τους ανέμους και δέντρα περιμένουν τα πουλιά να τα γονιμοποιήσουν. 

΄Ολα είναι συνέχεια του ενός με το άλλο. ΄Ολα είναι διαφορετικές εκδηλώσεις της ίδιας ουσίας. Μόνο δραπετεύοντας από την φυλακή των σκέψεων θα ανακαλύψουμε το πως αυτές μπορούν να είναι στην υπηρεσία μας όποτε εμείς τις χρειαζόμαστε και όχι να είμαστε εγκλωβισμένοι μέσα στον στενό, αποπνικτικό τους χώρο παριστάνοντας πως πέρα απ΄αυτές δεν υπάρχει τίποτε άλλο.

Kalliopi